De financiële wereld kent vele risico's, vaak verborgen in complexe structuren en schimmige praktijken. Eén van de minder bekende, maar potentieel verwoestende, risico's is gerelateerd aan wat men soms een ‘zombillion’ noemt: bedrijven die kunstmatig in leven worden gehouden, ondanks hun fundamentele onrendabiliteit. Deze entiteiten, vaak ondersteund door goedkope leningen en voortdurende overheidssteun, vertegenwoordigen een aanzienlijke bedreiging voor de stabiliteit van de financiële markten en de efficiënte allocatie van kapitaal.
Het fenomeen van ‘zombillion’-bedrijven is niet nieuw, maar de omvang ervan lijkt de laatste jaren te zijn toegenomen, mede door de nasleep van de financiële crisis van 2008 en de recente economische schokken zoals de COVID-19 pandemie. Deze bedrijven zuigen middelen op die elders een productiever rendement zouden kunnen opleveren, belemmeren innovatie en creëren een ongelijk speelveld voor gezonde, winstgevende ondernemingen. Het begrijpen van de mechanismen achter deze ‘zombillion’ en de bijbehorende marktinspanningen is cruciaal voor beleggers, beleidsmakers en het brede publiek.
Een ‘zombibedrijf’, in de meest basale definitie, is een onderneming die niet in staat is om haar schulden te betalen uit haar operationele kasstroom, maar wel in staat is om haar schulden te herfinancieren, waardoor ze kunstmatig in leven worden gehouden. Deze bedrijven kunnen in verschillende sectoren voorkomen, maar zijn vaak te vinden in sectoren die gevoelig zijn voor cyclische schommelingen of die sterk afhankelijk zijn van overheidssteun. De kenmerken van een zombibedrijf zijn veelal een lage winstgevendheid, hoge schuldenlast en een gebrek aan concurrentievermogen. Vaak zijn dit oudere bedrijven die in het verleden wel succesvol waren, maar door veranderende marktomstandigheden of slechte managementbeslissingen hun positie hebben verloren. De voortzetting van deze bedrijven is vaak gebaseerd op politieke overwegingen, zoals het behouden van werkgelegenheid in bepaalde regio's, in plaats van economische rationaliteit.
Lage rentetarieven spelen een cruciale rol in het in leven houden van zombibedrijven. Wanneer de kosten van lenen laag zijn, is het voor deze bedrijven gemakkelijker om hun schulden te herfinancieren en te voorkomen dat ze failliet gaan. Dit creëert een perverse stimulans, omdat bedrijven met zwakke fundamentals worden beloond voor hun overleving, in plaats van gestraft voor hun inefficiëntie. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft de afgelopen jaren een beleid van lage rentetarieven gevoerd om de economische groei te stimuleren, maar dit beleid heeft onbedoeld bijgedragen aan de toename van het aantal zombibedrijven. Dit komt doordat het de drempel verlaagt voor bedrijven om te overleven, ook al zijn ze fundamenteel onrendabel. Het is een delicate balans tussen het stimuleren van economische groei en het voorkomen van het creëren van een ‘zombie-economie’.
| Winstgevendheid | Laag of negatief | Hoog en consistent |
| Schuldenlast | Hoog | Laag tot matig |
| Kasstroom | Onvoldoende om schulden te betalen | Voldoende om schulden te betalen en te investeren |
| Concurrentievermogen | Laag | Hoog |
De tabel illustreert de duidelijke verschillen tussen zombibedrijven en gezonde bedrijven. Het benadrukt de noodzaak om deze indicatoren nauwlettend te volgen bij het beoordelen van de financiële gezondheid van een onderneming.
De aanwezigheid van een significant aantal zombibedrijven heeft een negatieve impact op de economie op verschillende manieren. Ten eerste, ze belemmeren de productiviteitsgroei. Omdat deze bedrijven vaak minder efficiënt zijn dan gezonde bedrijven, remmen ze de algehele productiviteit van de economie. Ten tweede, ze verdringen investeringen in innovatieve en groeiende bedrijven. Kapitaal dat in zombibedrijven wordt vastgehouden, kan niet worden gebruikt om nieuwe, veelbelovende ondernemingen te financieren. Dit remt de creatie van nieuwe banen en de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Ten derde, ze verzwakken de financiële stabiliteit. Zombibedrijven vormen een risico voor het financiële systeem, omdat hun faillissement aanzienlijke verliezen kan veroorzaken voor banken en andere kredietverstrekkers.
De aanwezigheid van zombibedrijven kan ook leiden tot een vermindering van de marktconcurrentie. Omdat ze kunstmatig in leven worden gehouden, kunnen ze concurreren met gezonde bedrijven, waardoor de prijzen hoger blijven en de kwaliteit van producten en diensten lager. Dit schaadt de consumenten en belemmert de efficiënte werking van de markt. Het is belangrijk om te onthouden dat een gezonde markt dynamisch is, met ruimte voor zowel succes als falen. Het kunstmatig verlengen van het leven van bedrijven die niet in staat zijn om te concurreren, ondermijnt dit proces. Een efficiënte allocatie van kapitaal vereist dat middelen worden toegewezen aan de meest productieve en innovatieve bedrijven, en dat falende bedrijven worden toegestaan om te verdwijnen.
Deze punten geven een helder beeld van de vele negatieve effecten die een groot aantal zombibedrijven kan hebben op de algehele economische gezondheid.
Het identificeren van zombibedrijven is een complexe taak, omdat er geen eenduidige definitie bestaat. Verschillende onderzoekers en instellingen gebruiken verschillende criteria om zombibedrijven te identificeren, maar gemeenschappelijke indicatoren zijn onder meer een lage winstgevendheid, een hoge schuldenlast en een lange periode van stagnatie. Een veelgebruikte maatstaf is de “interest coverage ratio”, die aangeeft in hoeverre een bedrijf in staat is om de rentekosten op zijn schulden te betalen uit zijn operationele kasstroom. Een lage interest coverage ratio duidt op een verhoogd risico op wanbetaling. Daarnaast kan ook gekeken worden naar de leeftijd van het bedrijf, de sector waarin het actief is en de mate van overheidssteun die het ontvangt. Het is belangrijk om te benadrukken dat het identificeren van zombibedrijven geen exacte wetenschap is, en dat er altijd een zekere mate van subjectiviteit bij komt kijken.
Het analyseren van data om zombibedrijven te identificeren brengt zijn eigen uitdagingen met zich mee. Ten eerste, de beschikbaarheid van betrouwbare en vergelijkbare data kan een probleem zijn, vooral voor particuliere bedrijven. Ten tweede, het is moeilijk om rekening te houden met alle factoren die de financiële gezondheid van een bedrijf beïnvloeden, en om te bepalen welke factoren de meest relevante zijn. Ten derde, de economische omstandigheden kunnen snel veranderen, waardoor een bedrijf dat vandaag nog als gezond wordt beschouwd, morgen al een zombibedrijf kan zijn. Daarom is het belangrijk om de data-analyse regelmatig te herhalen en om rekening te houden met de contextuele factoren die van invloed zijn op de financiële gezondheid van de bedrijven.
Deze stappen kunnen helpen bij het identificeren van bedrijven die mogelijk de kenmerken van een ‘zombillion’ vertonen.
Het aanpakken van het probleem van zombibedrijven vereist een combinatie van beleidsmaatregelen en regulering. Ten eerste, het is belangrijk om de voorwaarden voor overheidssteun te verscherpen. Overheidssteun moet alleen worden verleend aan bedrijven die een reële kans hebben om levensvatbaar te worden, en niet alleen om ze kunstmatig in leven te houden. Ten tweede, het is belangrijk om de supervisie op banken en andere kredietverstrekkers te verbeteren, om te voorkomen dat ze overdreven risico’s nemen door leningen te verstrekken aan zombibedrijven. Ten derde, het is belangrijk om een cultuur van ondernemerschap en innovatie te bevorderen, zodat er nieuwe, gezonde bedrijven kunnen ontstaan die de plaats kunnen innemen van de zombibedrijven. Het is cruciaal dat beleidsmakers een lange termijnvisie hebben en niet alleen gericht zijn op kortetermijnoplossingen.
De toekomst van zombibedrijven is onzeker, maar het is duidelijk dat het probleem niet vanzelf zal verdwijnen. De energietransitie, de opkomst van nieuwe technologieën en de veranderende geopolitieke situatie zullen allemaal van invloed zijn op de financiële gezondheid van bedrijven. Het is waarschijnlijk dat er in de komende jaren een grootschalige herstructurering van de economie zal plaatsvinden, waarbij veel zombibedrijven zullen verdwijnen. Dit proces kan pijnlijk zijn, maar het is noodzakelijk om de economie te revitaliseren en een duurzame groei te bevorderen. Een proactieve aanpak van beleidsmakers en investeerders is essentieel om de negatieve gevolgen van deze herstructurering te minimaliseren en om een veerkrachtige en innovatieve economie te creëren. Het is van belang om te investeren in opleiding en omscholing, zodat werknemers die hun baan verliezen door het verdwijnen van zombibedrijven, nieuwe mogelijkheden kunnen vinden.
De analyse van ‘zombillion’-bedrijven is meer dan alleen een economische oefening; het is een reflectie van de fundamentele principes van een gezonde marktwerking. Het stimuleren van innovatie, het belonen van efficiëntie en het faciliteren van de vrije toevoer en afvoer van kapitaal zijn essentiële elementen voor het bevorderen van duurzame groei en welvaart. Door de risico's die verbonden zijn aan deze kunstmatig in leven gehouden entiteiten te begrijpen en proactief aan te pakken, kunnen we de weg vrijmaken voor een veerkrachtigere en welvarendere toekomst.
Call Now